دوشنبه 28 خرداد ,1397
11:39

ضعف مدیریت و بی‌توجهی به آموزش از عوامل مؤثر در تشدید بحران آب در ایران

[3 ژوئن, 2018]

پروفسور محمد پسرک‌لی پدر فضای سبز:

ضعف مدیریت و بی‌توجهی به آموزش از عوامل مؤثر در تشدید بحران آب در ایران

حسین کوه زاد

بحران آب جدی است، در اکثر مناطق، سطح آب‌های زیرزمینی به‌شدت افت کرده، سطح آب دریاچه‌ها تالاب‌ها و سدها کاهش‌یافته است، توسط جامعه شناسان هشدارهای مبنی بر ایجاد چالش‌های جدی ناشی از بحران آب هر از چندگاهی مطرح می‌شود، خشک‌سالی، بحران آب و بیابان‌زایی در ایران از مرز هشدارها گذشته است، در همین راستا و در حاشیه همایش آموزشی «مباحث نوین در مدیریت کمبود آب و تنش خشکی در کشاورزی» که در محل اتاق بازرگانی خراسان رضوی برگزار شد با پرفسور محمد پسرک لی دانشمند برتر و مرد سال 2005 میلادی (به انتخاب سازمان بیوگرافی آمریکا)، ملقب به پدر فضای سبز و بیابان‌های جهان گفت‌وگویی داشتیم که باهم مرور می‌کنیم.

وضعیت بحران آب در کشور چگونه است؟
ایران تنها کشوری نیست در سال‌های اخیر با مسئله‌ی بحران آب درگیر است بلکه جهان در حال تجربه این بحران است به‌طوری‌که از پایه جنگ‌های بعدی بر مبنای آب صحبت می‌شود.
زمین به دلیل فعالیت‌های انسانی، عمدتاً مصرف سوخت‌های فسیلی و تولید گازهای گلخانه‌های به سمت گرمایش می‌رود، به‌طوری‌که بر اساس گزارش‌های جهانی به‌طور میانگین درجه حرارت جهان در طول صدسال گذشته حدود یک درجه افزایش‌یافته است و با توجه به گسترش فعالیت بشری و افزایش مصرف سوخت‌های فسیلی این روند در حال افزایش است. این گرمایش اثرات ناخوشایند فراوانی بر زندگی انسان‌ها، جانوران و گیاهان می‌گذارد. تغییر اقلیم باعث افزایش دمای میانگین زمین شده درنتیجه تبخیر و تعرق افزایش‌یافته است بنابراین احتمال و دوره‌های خشک‌سالی افزایش می‌یابد. میزان و دوره‌های بارش تغییر کرده است. درنتیجه زمین‌های زراعی به غیرزراعی تبدیل خواهد شد و این یعنی گسترش بیابان‌ها و روزبه‌روز به وسعت بیابان‌های افزوده خواهد شد.
وضعیت ما در ایران به دلیل قرار گرفتن در منطقه‌ای با بیشترین حساسیت و تبعات ناشی از تغییرات اقلیمی و عدم برنامه‌ریزی و گسترش بیابان‌ها متأسفانه از متوسط جهانی بدتر است.

راهکارهای مقابله با این بحران چیست؟
کشاورزی قطب اقتصاد هر کشور به شمار می‌آید و تضعیف آن به بهانه کم‌آبی اشتباه بزرگی است، در حقیقت باید به‌تناسب تغییرات اقلیمی و شرایط زیست‌محیطی و همچنین با نگاهی به ظرفیت منابع آبی، کشت محصولات در بخش کشاورزی مدیریت شود و این‌یک ضرورت به شمار می‌آید. خشک‌سالی و عدم مدیریت صحیح منابع آبی، بسیاری از معادلات کشاورزی ایران را به هم زده است اما این روند نباید به تضعیف بخش کشاورزی منجر شود. در حال حاضر کشورهای نظیر عربستان، امارات، چین و … که من به آن‌ها مشاوره می‌دهم حتی در برخی نقاط خاک مساعدی برای کشت و کار ندارند ولی به دنبال توسعه کشاورزی خود هستند. در حقیقت آنچه باید در ایران اصلاح شود. مدیریت بخش کشاورزی است و ذیل آن تغییراتی جدی درکشت محصولات صورت گیرد. پس همان‌طور که ذکر کردم باید برای حل این معضل به سه راهکار تصحیح خاک و آب، مدیریت منابع آب و همچنین کشت گیاهان مقاوم در برابر شوری و کم‌آبی توجه کرد.

مهم‌ترین مشکلات ما در حل این بحران چیست؟
متأسفانه ضعف بزرگ در این حوزه، مدیریت است چراکه برای مدیریت بحران کم‌آبی و بیابان‌زایی باید در ابتدا طرح مدیریت جامع تهیه گردد که طی آن ضمن بررسی جوانب مختلف موضوع، وظایف افراد، سازمان‌های مسئول و گروه‌های اجتماعی برای حل معضل مشخص و ارائه‌شده باشد.
ضعف دیگر در این حوزه عدم توجه به اهمیت آموزش در بخش کشاورزی ایران است که متأسفانه نگاه سنتی کشاورزان ما و مقاومت در برابر مدرن شدن و حتی عدم هم گامی کشاورزان با تغییرات اقلیمی، از عوامل مؤثر است.

چه تلاش‌های جهانی برای مقابله با تغییرات اقلیمی انجام‌شده است؟
تلاش‌های جهانی برای توسعه کشاورزی، متناسب با تغییرات اقلیمی و همسو با نیاز غذایی مردم در حال انجام است. من و همکارانم در این حوزه نیز هر هفته جلساتی را در چارچوب اجرایی برنامه‌های تحت عنوان Let feed Th world برگزار می‌کنیم که محوریت آن تأمین غذا برای جهان و کشورهای فقیر است. دغدغه دانشمندان حاضر در این برنامه، تغییرات سریع جمعیتی و اقلیمی جهان است که خطر گرسنگی را افزایش می‌دهد و ازاین‌جهت به نظر می‌رسد که کشورهای مختلف باید هر چه سریع‌تر به این جریان بپیوندند و در راستای تأمین نیازهای غذایی نسل‌های آینده خود گام‌های مؤثری بردارند. چراکه قبل از این پیش‌بینی‌ها ازاین‌قرار بود که تا سال 2050 حدود دو میلیارد نفر به جمعیت جهان افزوده خواهد شد اما حالا برآوردها حکایت از آن دارند که این رشد جمعیتی تا سال 2030 محقق خواهد شد و فرصت کشورها و مجامع بین‌المللی مرتبط برای مدیریت این شرایط و تأمین نیازهای این جمعیت عظیم کمتر شده است.

برچسب ها : - - -