دوشنبه ۳۰ مهر ,۱۳۹۷
۰۹:۰۷

رشد اقتصاد با حمل‌ونقل چندوجهی

[۱۲ خرداد, ۱۳۹۷]

اهمیت ترانزیتی ایران
جمهوری اسلامی ایران ازجمله کشورهایی است که به لحاظ قرارگرفتن در موقعیت جغرافیایی بسیار مناسب از مزایای ترانزیتی خوبی بهره‌مند‌است و با گسترش شبکه حمل‌ونقل و ارتباط مطمئن و کارآمد می‌تواند از این مزایا در راستای افزایش درآمدهای ارزی و ارتقای موقعیت استراتژیک خود در منطقه به نحو مطلوب استفاده کند.
در جنوب ایران خلیج‌فارس قرار دارد که کشورهای عمده تولیدکننده نفت جهان را در حاشیه خود جای‌داده است. این منطقه به‌عنوان گلوگاه انرژی جهان محسوب می‌شود. در شمال ایران نیز دریای خزر قرار دارد که بهترین پل ارتباطی میان کشورهای ایران، روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و آذربایجان است و می‌تواند نقش مهمی در تجارت میان این کشورها ایفا کند. از سوی دیگر ایران از غرب و شرق با کشورهای عراق، ترکیه، پاکستان و افغانستان همسایه است. به عبارتی می‌توان گفت ارتباط ایران با ۱۵ کشور جهان از طریق مرزهای آبی و خاکی برقرار می‌شود و درعین‌حال نیز ایران به‌نوبه خود می‌تواند به‌عنوان پل ارتباطی میان این کشورها (با یکدیگر و سایر مناطق جهان) ایفای نقش کند.
از طرف دیگر این کشورها جمعیت بزرگی را در خود جای‌داده و از درآمدهای زیادی نیز برخوردارند که این عامل نیز به‌نوبه خود علاوه بر در اختیار داشتن منابع و ثروت‌های ملی خدادادی می‌تواند به‌عنوان عامل توسعه ترانزیت و تجارت در منطقه مؤثر باشد. ارتباط کشورهای آسیای میانه با خلیج‌فارس و همچنین برقراری رابطه تجاری بین شرق آسیا با کشورهای اروپایی از طریق ایران بسیار مقرون‌به‌صرفه است، به‌نحوی‌که بسیاری از این کشورها به دنبال آن هستند تا چنین روابطی را از طریق ایران برقرار کنند.
ایران باوجود واقع شدن در مسیر کریدورهای بین‌المللی ازجمله نوستراک، آلتید، تراسیکا و نیز دارا بودن موقعیت استراتژیک در منطقه سهم قابل قبولی را از کیک بزرگ تجارت جهانی نبرده است. انجام اقداماتی چون افزایش سهم ناوگان تجاری در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی، ایجاد هماهنگی بین ارگان‌های داخلی مرتبط با حمل‌ونقل دریایی، تشویق سرمایه‌گذاران به سرمایه‌گذاری در بخش حمل‌ونقل ریلی، ارتقا و بهبود آموزش‌های تخصصی دریایی، بندری و لجستیکی از مواردی هستند که می‌توانند در افزایش سهم ایران از تجارت بین‌المللی مؤثر واقع شوند.
امروزه بسیاری از کشورهای بزرگ و صنعتی جهان، رشد و شکوفایی اقتصاد خود را مدیون تجارت و به‌تبع آن حمل‌ونقل چندوجهی می‌دانند. در این میان کشور جمهوری اسلامی ایران نیز ضمن برخورداری از موقعیت جغرافیایی بسیار ممتاز، قابلیت آن را دارد که درصحنه حمل‌ونقل بین‌المللی به‌عنوان قطب ترانزیتی منطقه و جهان ایفای نقش کرده و شرکت‌های حمل‌ونقل چندوجهی می‌توانند با بهره‌گیری از پتانسیل‌های موجود، بهره لازم را از شرایط بالقوه کشورمان کسب کنند.
کشور ایران که در قلب خاورمیانه قرارگرفته، درواقع دارای موقعیت استراتژیک بی‌بدیل در دنیا و عملاً کوتاه‌ترین مسیر اتصال آسیای میانه و کشورهای مشترک‌المنافع به آب‌های آزاد است. قرار گرفتن ۱۲ کشور از مجموع ۳۰ کشور محصور در خشکی جهان در همسایگی ایران به‌عنوان مهم‌ترین مزیت ایران محسوب می‌شود. فروپاشی نظام کمونیستی در اتحاد جماهیر شوروی و ظهور جمهوری‌های استقلال‌یافته و تغییر نگرش این کشورها به مصرف‌گرایی، ایجاد صنایع جدید و نیز نیاز آن‌ها به صادرات مازاد تولید محصولات داخلی، این فرصت را برای کشورمان فراهم آورده است تا از بستر و زیرساخت‌های موجود بخش حمل‌ونقل درزمینهٔ ترانزیت کالا به این کشورها و نیز صادرات کالاهای آن‌ها به دلیل عدم دسترسی برخی از این کشورها به آب‌های آزاد استفاده کند.
از دیگر مزیت‌های ترانزیتی که ایران به دلیل دارا بودن موقعیت استراتژیک و راهبردی از آن برخوردار است، می‌توان به امکان حمل کالاهای مربوط به کشورهای مشترک‌المنافع از طریق مسیر ایران، قرارگرفتن در مسیر کریدورترانزیتی شمال-جنوب، برقراری ارتباط ترانزیتی افغانستان و آسیای میانه از طریق محور ترانزیتی شرق کشور «چابهار-میلک»، قرارگرفتن در مرکزیت جغرافیایی کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اقتصادی، وجود ظرفیت و توانمندی‌های فراوان در بخش‌های مختلف حمل‌ونقل کشور، افزایش کمی و کیفی تجهیزات و توسعه ظرفیت‌های جدید در زیرساخت‌ها و ناوگان ریلی، جاده‌ای، حمل‌ونقل دریایی و تجهیزات تخلیه و بارگیری در بنادر کشور، دسترسی کشور به دریای خزر در شمال و خلیج‌فارس و دریای عمان در جنوب، امکان ارائه خدمات حمل‌ونقل چندوجهی برای صاحبان کالاهای ترانزیتی خارجی و امکان بهره‌مندی از بسترهای حمل‌ونقل چندوجهی و درنتیجه کاهش هزینه‌ها و خطرات تجاری برای شرکای ترانزیتی کشور که در صورت استفاده کارآمد و اثربخش از امکانات و زیرساخت‌های موجود و جلوگیری از فرصت سوزی می‌توان از توان بالقوه کشور در جهت جذب ترانزیت بهره‌گیری کرد.

مسیرهای اصلی ترانزیت از ایران
همان‌طور که پیش‌ازاین نیز اشاره شد، موقعیت استراتژیک و راهبردی ایران مشهود و مشخص است. دلیل این مدعا مسیرهای ترانزیتی بین‌المللی است که ایران عضو آن بوده و از آن می‌گذرد. کریدورهای شمال- جنوب، شرق-غرب، سرخس-بندر لاذقیه (سوریه)، شبه قاره هند به دریای مدیترانه و اروپا، بندر امام- شلمچه-عراق، محور شرق، بندر چابهار- میلک – فراه – قندهار-کابل – کندوز- ترمذ (ازبکستان) آسیای میانه ازجمله کریدورهایی است که ایران از آن‌ها می‌گذرد.

مهم‌ترین ویژگی حمل‌ونقل چندوجهی
حال با توجه به موارد مشروحه و به نقل از تعادل، می‌توانیم مزایای حمل‌ونقل کانتینری مانند کاهش زمان توقف وسایل نقلیه، صرفه‌جویی در هزینه‌های بسته‌بندی و انبار، کاهش هزینه‌های تخلیه و بارگیری، کاهش صدمات وارده به کالا، کاهش زمان حمل و… باعث شده است که امروزه کشورهای پیشرفته بیش از ۶۰ درصد کالاهای خود را با کانتینر حمل می‌کنند؛ اما از طرف دیگر توان حمل راه‌آهن ایران در حمل کانتینر ۴۰ درصد پایین‌تر از سایر کشورهاست. درنتیجه با توجه به اینکه هزینه حمل می‌تواند تا ۳۰ درصد ارزش کالا باشد، آثار این صرفه‌جویی در تجارت و تولید، انکارناپذیر است. از سوی دیگر مشتریان در صورت بروز هرگونه خسارت می‌توانند علیه متصدی حمل‌ونقل چندوجهی اقامه دعوی کنند و از مراجعه به کریدورهای عامل حمل که در مسیر حمل از مبدأ تا مقصد می‌تواند شامل چندین شرکت مختلف باشند، اجتناب کند. این امر موجب می‌شود متصدی حمل‌ونقل چندوجهی بر مراحل برنامه‌ریزی، تخلیه، بارگیری و نیز چیدمان بار دقت بیشتری را صرف کند تا بتواند رضایتمندی مشتریان را کسب کند.

اهمیت حمل‌ونقل ریلی
امکان ارتقای سرعت در ترابری مسافری و رقابت با حمل‌ونقل جاده‌ای و هوایی، بالا بردن نسبی سرمایه‌گذاری اولیه و دیر بازگشت شدن آن در مقایسه با جاده، قابلیت برنامه‌ریزی و استمرار خدمات در شرایط مختلف ازجمله شرایط بحرانی، استهلاک بسیار کمتر شبکه و ناوگان (کمتر از نصف استهلاک ترابری جاده‌ای)، اشغال کمتر زمین (در مقایسه با حمل‌ونقل جاده‌ای)، عوارض کمتر زیست‌محیطی و سازگاری با اهداف توسعه پایدار، مصرف بسیار کمتر انرژی در حمل بار نسبت به جاده (حدود یک‌ششم) و امکان استفاده از سوخت‌های غیرفسیلی ازجمله مزایای حمل‌ونقل ریلی محسوب می‌شود. همچنین از دیگر برتری‌های این نوع حمل‌ونقل می‌توان به این موارد اشاره کرد: مناسب برای جابه‌جایی انبوه بار و مسافر، رفاه و امنیت بالاتر مسافران و جاذبه برای آن‌ها، حجم بالای ترابری در بسیاری از محورهای برون‌شهری و حومه، بالا بودن نرخ سوانح و تصادفات جاده‌ای در کشور، بالا بودن شاخص مصرف انرژی در بخش حمل‌ونقل جاده‌ای، استهلاک بالای شبکه و ناوگان در بخش جاده‌ای در مقایسه با بخش ریلی و ایمنی بسیار بالا نسبت به جاده (بین ۱۵ تا ۲۴ برابر) از دیگر مزایای حمل‌ونقل ریلی محسوب می‌شود.