دوشنبه 28 خرداد ,1397
11:39

رشد اقتصاد با حمل‌ونقل چندوجهي

[2 ژوئن, 2018]

اهميت ترانزيتي ايران
جمهوري اسلامي ايران ازجمله كشورهايي است كه به لحاظ قرارگرفتن در موقعيت جغرافيايي بسيار مناسب از مزاياي ترانزيتي خوبي بهره‌مند‌است و با گسترش شبكه حمل‌ونقل و ارتباط مطمئن و كارآمد می‌تواند از اين مزايا در راستاي افزايش درآمدهاي ارزي و ارتقاي موقعيت استراتژيك خود در منطقه به نحو مطلوب استفاده كند.
در جنوب ايران خلیج‌فارس قرار دارد كه كشورهاي عمده تولیدکننده نفت جهان را در حاشيه خود جای‌داده است. اين منطقه به‌عنوان گلوگاه انرژي جهان محسوب می‌شود. در شمال ايران نيز درياي خزر قرار دارد كه بهترين پل ارتباطي ميان كشورهاي ايران، روسيه، قزاقستان، تركمنستان و آذربايجان است و می‌تواند نقش مهمي در تجارت ميان اين كشورها ايفا كند. از سوي ديگر ايران از غرب و شرق با كشورهاي عراق، تركيه، پاكستان و افغانستان همسايه است. به عبارتي می‌توان گفت ارتباط ايران با 15 كشور جهان از طريق مرزهاي آبي و خاكي برقرار می‌شود و درعین‌حال نيز ايران به‌نوبه خود می‌تواند به‌عنوان پل ارتباطي ميان اين كشورها (با يكديگر و ساير مناطق جهان) ايفاي نقش كند.
از طرف ديگر اين كشورها جمعيت بزرگي را در خود جای‌داده و از درآمدهاي زيادي نيز برخوردارند كه اين عامل نيز به‌نوبه خود علاوه بر در اختيار داشتن منابع و ثروت‌های ملي خدادادي می‌تواند به‌عنوان عامل توسعه ترانزيت و تجارت در منطقه مؤثر باشد. ارتباط كشورهاي آسياي ميانه با خلیج‌فارس و همچنين برقراري رابطه تجاري بين شرق آسيا با كشورهاي اروپايي از طريق ايران بسيار مقرون‌به‌صرفه است، به‌نحوی‌که بسياري از اين كشورها به دنبال آن هستند تا چنين روابطي را از طريق ايران برقرار كنند.
ايران باوجود واقع شدن در مسير كريدورهاي بین‌المللی ازجمله نوستراك، آلتيد، تراسيكا و نيز دارا بودن موقعيت استراتژيك در منطقه سهم قابل قبولي را از كيك بزرگ تجارت جهاني نبرده است. انجام اقداماتي چون افزايش سهم ناوگان تجاري در بازارهاي منطقه‌ای و بین‌المللی، ايجاد هماهنگي بين ارگان‌های داخلي مرتبط با حمل‌ونقل دريايي، تشويق سرمایه‌گذاران به سرمایه‌گذاری در بخش حمل‌ونقل ريلي، ارتقا و بهبود آموزش‌های تخصصي دريايي، بندري و لجستيكي از مواردي هستند كه می‌توانند در افزايش سهم ايران از تجارت بین‌المللی مؤثر واقع شوند.
امروزه بسياري از كشورهاي بزرگ و صنعتي جهان، رشد و شكوفايي اقتصاد خود را مديون تجارت و به‌تبع آن حمل‌ونقل چندوجهی می‌دانند. در اين ميان كشور جمهوري اسلامي ايران نيز ضمن برخورداري از موقعيت جغرافيايي بسيار ممتاز، قابليت آن را دارد كه درصحنه حمل‌ونقل بین‌المللی به‌عنوان قطب ترانزيتي منطقه و جهان ايفاي نقش كرده و شرکت‌های حمل‌ونقل چندوجهي می‌توانند با بهره‌گیری از پتانسیل‌های موجود، بهره لازم را از شرايط بالقوه كشورمان كسب كنند.
كشور ايران كه در قلب خاورميانه قرارگرفته، درواقع داراي موقعيت استراتژيك بی‌بدیل در دنيا و عملاً کوتاه‌ترین مسير اتصال آسياي ميانه و كشورهاي مشترک‌المنافع به آب‌های آزاد است. قرار گرفتن 12 كشور از مجموع 30 كشور محصور در خشكي جهان در همسايگي ايران به‌عنوان مهم‌ترین مزيت ايران محسوب می‌شود. فروپاشي نظام كمونيستي در اتحاد جماهير شوروي و ظهور جمهوری‌های استقلال‌یافته و تغيير نگرش اين كشورها به مصرف‌گرایی، ايجاد صنايع جديد و نيز نياز آن‌ها به صادرات مازاد توليد محصولات داخلي، اين فرصت را براي كشورمان فراهم آورده است تا از بستر و زیرساخت‌های موجود بخش حمل‌ونقل درزمینهٔ ترانزيت كالا به اين كشورها و نيز صادرات كالاهاي آن‌ها به دليل عدم دسترسي برخي از اين كشورها به آب‌های آزاد استفاده كند.
از ديگر مزیت‌های ترانزيتي كه ايران به دليل دارا بودن موقعيت استراتژيك و راهبردي از آن برخوردار است، می‌توان به امكان حمل كالاهاي مربوط به كشورهاي مشترک‌المنافع از طريق مسير ايران، قرارگرفتن در مسير كريدورترانزيتي شمال-جنوب، برقراري ارتباط ترانزيتي افغانستان و آسياي ميانه از طريق محور ترانزيتي شرق كشور «چابهار-ميلك»، قرارگرفتن در مركزيت جغرافيايي كشورهاي عضو سازمان همکاری‌های اقتصادي، وجود ظرفيت و توانمندی‌های فراوان در بخش‌های مختلف حمل‌ونقل كشور، افزايش كمي و كيفي تجهيزات و توسعه ظرفیت‌های جديد در زیرساخت‌ها و ناوگان ريلي، جاده‌ای، حمل‌ونقل دريايي و تجهيزات تخليه و بارگيري در بنادر كشور، دسترسي كشور به درياي خزر در شمال و خلیج‌فارس و درياي عمان در جنوب، امكان ارائه خدمات حمل‌ونقل چندوجهی براي صاحبان كالاهاي ترانزيتي خارجي و امكان بهره‌مندی از بسترهاي حمل‌ونقل چندوجهی و درنتیجه كاهش هزینه‌ها و خطرات تجاري براي شركاي ترانزيتي كشور كه در صورت استفاده كارآمد و اثربخش از امكانات و زیرساخت‌هاي موجود و جلوگيري از فرصت سوزي می‌توان از توان بالقوه كشور در جهت جذب ترانزيت بهره‌گیری كرد.

مسيرهاي اصلي ترانزيت از ايران
همان‌طور كه پیش‌ازاین نيز اشاره شد، موقعيت استراتژيك و راهبردي ايران مشهود و مشخص است. دليل اين مدعا مسيرهاي ترانزيتي بین‌المللی است كه ايران عضو آن بوده و از آن می‌گذرد. كريدورهاي شمال- جنوب، شرق-غرب، سرخس-بندر لاذقيه (سوريه)، شبه قاره هند به درياي مديترانه و اروپا، بندر امام- شلمچه-عراق، محور شرق، بندر چابهار- ميلك – فراه – قندهار-كابل – كندوز- ترمذ (ازبكستان) آسياي ميانه ازجمله كريدورهايي است كه ايران از آن‌ها می‌گذرد.

مهم‌ترین ويژگي حمل‌ونقل چندوجهی
حال با توجه به موارد مشروحه و به نقل از تعادل، می‌توانيم مزاياي حمل‌ونقل كانتينري مانند كاهش زمان توقف وسايل نقليه، صرفه‌جویی در هزینه‌هاي بسته‌بندی و انبار، كاهش هزینه‌هاي تخليه و بارگيري، كاهش صدمات وارده به كالا، كاهش زمان حمل و… باعث شده است كه امروزه كشورهاي پيشرفته بيش از 60 درصد كالاهاي خود را با كانتينر حمل می‌کنند؛ اما از طرف ديگر توان حمل راه‌آهن ايران در حمل كانتينر 40 درصد پایین‌تر از ساير كشورهاست. درنتیجه با توجه به اينكه هزينه حمل می‌تواند تا 30 درصد ارزش كالا باشد، آثار اين صرفه‌جویی در تجارت و توليد، انكارناپذير است. از سوي ديگر مشتريان در صورت بروز هرگونه خسارت می‌توانند عليه متصدي حمل‌ونقل چندوجهي اقامه دعوي كنند و از مراجعه به كريدورهاي عامل حمل كه در مسير حمل از مبدأ تا مقصد می‌تواند شامل چندين شركت مختلف باشند، اجتناب كند. اين امر موجب می‌شود متصدي حمل‌ونقل چندوجهی بر مراحل برنامه‌ریزی، تخليه، بارگيري و نيز چيدمان بار دقت بيشتري را صرف كند تا بتواند رضايتمندي مشتريان را كسب كند.

اهميت حمل‌ونقل ريلي
امكان ارتقاي سرعت در ترابري مسافري و رقابت با حمل‌ونقل جاده‌ای و هوايي، بالا بردن نسبي سرمایه‌گذاری اوليه و دير بازگشت شدن آن در مقايسه با جاده، قابليت برنامه‌ریزی و استمرار خدمات در شرايط مختلف ازجمله شرايط بحراني، استهلاك بسيار كمتر شبكه و ناوگان (كمتر از نصف استهلاك ترابري جاده‌ای)، اشغال كمتر زمين (در مقايسه با حمل‌ونقل جاده‌ای)، عوارض كمتر زیست‌محیطی و سازگاري با اهداف توسعه پايدار، مصرف بسيار كمتر انرژي در حمل بار نسبت به جاده (حدود یک‌ششم) و امكان استفاده از سوخت‌های غيرفسيلي ازجمله مزاياي حمل‌ونقل ريلي محسوب می‌شود. همچنين از ديگر برتری‌های اين نوع حمل‌ونقل می‌توان به اين موارد اشاره كرد: مناسب براي جابه‌جايي انبوه بار و مسافر، رفاه و امنيت بالاتر مسافران و جاذبه براي آن‌ها، حجم بالاي ترابري در بسياري از محورهاي برون‌شهری و حومه، بالا بودن نرخ سوانح و تصادفات جاده‌ای در كشور، بالا بودن شاخص مصرف انرژي در بخش حمل‌ونقل جاده‌ای، استهلاك بالاي شبكه و ناوگان در بخش جاده‌ای در مقايسه با بخش ريلي و ايمني بسيار بالا نسبت به جاده (بين 15 تا 24 برابر) از ديگر مزاياي حمل‌ونقل ريلي محسوب می‌شود.