یکشنبه 2 مهر ,1396
01:02

گـردشگری سـلامت ظرفیت ها در اوج، هماهنگی ها در فرود

[13 آوریل, 2017]

گـردشگری سـلامت ظرفیت ها در اوج، هماهنگی ها در فرود

حمیدرضا شوشتریان – حسین کوه زاد

 

کشور ایران براساس اهداف بلندمدت توسعه خود در افق 1404 قصد دارد به یکی از قطب‌های گردشگری سلامت در منطقه تبدیل شود اما بررسی ساختارهای مدیریتی و اجرایی صنعت گردشگری سلامت در ایران حاکی از عدم انسجام لازم بین فعالیت‌های دو بخش دولتی و خصوصی و فقدان زنجیره ارزش پیوسته در این بخش ازاقتصادکشور است. این مهم علی‌رغم ظرفیت‌های فراوان این حوزه فرایند خدمات‌دهی و بازاریابی برای جذب گردشگران سلامت را با چالش‌های متعددی روبرو کرده است. برای آشنای بیشتر با نقطه نظرات کارشناسان و دست‌اندرکاران این بخش، مجموعه گفت‌وگویی داشته‌ایم که ضمن سپاس از این عزیزان ماحصل آن تقدیم می‌شود.
سهم نیم درصدی ایران از بازار ۲۰۰ میلیارد دلاری گردشگری سلامت
محمدعلی فیاضی، مدیرکل دفتر همکاری و توافق‌های ملی سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری مدعی است در حوزه گردشگری سهم ایران نیم درصد از سهم ۲۰۰ میلیارد دلاری جهان است که به‌هیچ‌وجه مطلوب نیست، درآمد ما در گردشگری سلامت بالغ‌بر ۵۰۰ میلیون دلار است که نسبت به آمارهای جهانی رقم ناچیزی به‌حساب می‌آید.
وی با بیان این که براساس اعتباربخشی‌های صورت گرفته، بالغ‌بر ۱۰۱ بیمارستان ما می‌توانند گردشگر خارجی درزمینه سلامت جذب کند و ۱۹ شرکت مسافرتی و ۹ مرکز درمانی متولی ارائه خدمات گردشگری سلامت در کشور هستند،خاطر نشان ساخت: بحث جان و آبروی کشور دو موضوع حساس است و همین امر موجب شده تا بسیاری از شرکت‌های خدمات مسافرتی نتوانند در این حوزه ورود کنند. برای دریافت مجوز گردشگری سلامت، آژانس‌ها باید سه سال سابقه کار داشته باشند، پزشکی به‌عنوان مسئول فنی در اختیار داشته باشند، دوره‌های آموزشی خاصی را دیده باشند و درنهایت بازاریابی مناسبی درباره ایران داشته باشند البته هنوز کاستی‌هایی وجود دارد،
فیاضی در ادامه گفت: سال گذشته افغانستان بیشترین اعزام گردشگری سلامت را داشته که متأسفانه ایران این فرصت را به دلیل نبود زیرساخت‌ها ازدست‌داده و عملاً این فرصت را در اختیار هندوستان قرارگرفته است.
ورود بیش از 5000 گردشگر سلامت به مراکز درمانی شهر مشهد
دکتر محمد اسماعيل خيامی، مدير نظارت و اعتباربخشی و مسئول گردشگري سلامت دانشگاه علوم پزشکي مشهد معتقد است شهر مشهد داراي پتانسیل‌های بسيار بالايي در حوزه گردشگري و سلامت است که مهم‌ترین مزيت آن وجود بارگاه منور حضرت رضا (ع) است، ضمن این‌که وجود جاذبه‌های طبيعي، تاريخي، فرهنگي و گردشگري فراوان و وجود بهترين خدمات هتلينگ در اقامتگاه‌های مجهز و ازجمله در هتل‌های 5 ستاره را می‌توان به اين مزيت اضافه نمود. خیامی می‌افزاید: در زمینه درمان و سلامت نيز وجود مراکز درماني و تجهيزات پزشکي مجهز، متخصصين حاذق و نامدار، خدمات مطلوب هتلينگ بيمارستاني، هزينه مناسب خدمات درماني و امکان درمان اکثر بیماری‌ها با استفاده از علم روز دنيا و وجود شرکت‌های گردشگري سلامت به‌عنوان مزیت‌های دیگر شهر مشهد در گردشگري سلامت محسوب می‌گردد.
ضمناً پیش‌بینی می‌شود در سال 1395 حدود 5000 بيمار گردشگر سلامت با ارزآوری حدود 6 ميليون دلار در مراکز درماني شهر مشهد از خدمات بستري استفاده کرده باشند.
هزینه‌های درمانی کمتر گردشگران سلامت
دکتر علیرضا طالب‌زاده، مدیرآزمایشگاه فردوس معتقد است هزینه‌های درمان در مراکز درمانی زیرپوشش دانشگاه 10 تا 30 درصد هزینه‌های درمانی در کشورهای همسایه است که خود این مطلب تأثیر فراوانی در جذب گردشگران خارجی دارد. در راستای این امر در استانداری خراسان رضوی کارگروه تخصصی میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری سلامت برای تصویب کمیته گردشگری سلامت تشکیل‌شده است. البته باید انجمن توسعه گردشگری سلامت نیز شکل گیرد.
مشکلات ساختاری در حوزه گردآوری و انتشار اطلاعات این حوزه
دکتر عبدالله بهرامی، رئیس بیمارستان امام رضا وضعیت گردشگری سلامت خراسان رضوی را مناسب ارزیابی نمی‌کند و معتقد است هرچند مشهد در ابعاد گوناگون نسبت به دیگر استان‌ها دارای نظم و قدرت اجرایی بالا است ولی فعالیت‌های اجرایی در حوزه گردشگری سلامت با چالش‌های متعددی همچون فقدان سیستم جامع گردآوری اطلاعات مربوط روبروست.
وی خاطرنشان می‌کند: قابلیت گردشگری پزشکی در شهر مشهد با کمبود زیرساخت‌ها لازم و خلأ قانونی برای توسعه این صنعت و عدم سرمایه‌گذاری بر روی نقاط قوت گردشگر سلامت، عدم تدوین قوانین علمی در بحث گردشگری پزشکی، اطلاع‌رسانی بین‌المللی، توسعه ناوگان حمل‌ونقل و ایجاد مراکز رفاهی و اقامتی مناسب با استانداردهای جهانی، شرایط اخذ ویزای گردشگری سلامت روبرو است.
دکتر غلامرضا فرودی، مدیرعامل بیمارستان مهر نیز معتقد است: در حال حاضر متأسفانه اکثر گردشگران از طریق واسطه‌های با مراکز درمانی و پزشکی در تماس هستند که شاید عمده‌ترین دلایل آن عدم اطلاع و آگاهی گردشگران سلامت از وجود شرکت‌های خدمات دهنده به علت آشنا نبودن با زبان فارسی و همچنین عدم وجود مرجعی جهت مراجعه و دریافت اطلاعات لازم برای درمان باشد
دکتر محمد اسماعيل خيامی عمده‌ترین مشکل گردشگر سلامت را نداشتن اطلاعات جامع از فرآيند گردشگري سلامت در استان و آگاهي نسبت به مراکز درماني و چگونگي ارتباط با آن مراکز و دريافت خدمات می‌داند که اين مسئله باعث می‌شود اين دسته از بيماران اسیر دلالان با احتمال سوءاستفاده گردند و اين مسئله در درازمدت می‌تواند آسیب‌های جدي را به اين صنعت وارد نمايد.
بازتاب منفی حضور واسطه‌ها و سردرگمی گردشگران سلامت
دکتر شاهید، مدیرآزمایشگاه ایران در ادامه این گفتگو می‌افزاید: در حال حاضر متأسفانه گردشگران بدون برنامه‌ریزی در بدو ورود با دلالان و مترجمینی برخورد می‌کنند که هیچ‌گونه تفکری جز کسب درآمد بالا ویک شبه در آن‌ها وجود ندارد این افراد اکثراً از دیگر شهرها برای این شغل به مشهد آمده‌اند و کسب درآمد آنی تمام سیاست کاری آن‌ها می‌باشد.
این‌ها متأسفانه برای اجحاف مالی به بیماران خدمات نامناسب پزشکی را ارائه داده و موجبات سرخوردگی و فرار این سرمایه عظیم برای مشهد و ساکنین آن می‌شوند. کما اینکه امروز از کشورهای همسایه نظیر افغانستان و آسیای میانه ورود بیماران بسیار نادر شده و متأسفانه این خیل عظیم به‌سوی کشورهایی نظیر هندوستان هدایت می‌شوند.
شاهید همچنین افزود: بیماران خارجی با چند مشکل عمده روبرو هستند، عدم اطلاع از مراکز معتبر پزشکی و عدم وجود مترجمین و راهنمایان خبره برای انتقال درست مشکلات و خواسته‌های آن‌ها به کادر پزشکی که بعضاً با هدایت اشتباه مصرف هزینه هنگفت، مشکلات آن‌ها نه‌تنها حل نمی‌شود که بر آلام آن‌ها افزوده می‌گردد.
دکتر مصطفی داستانی، رئیس بیمارستان قائم در ادامه نظر پرسی پیرامون راه‌های ارتباطی گردشگران خارجی با مراکز درمانی می‌گوید: گردشگران سلامت علاوه بر این‌که باید از راه‌های ارتباطی همچون ایمیل، فکس، رسانه‌های اینترنتی با خط مستقیم واحد IPD بیمارستان‌ها تماس بگیرند تا به‌وسیله کارشناسان واحد بین‌الملل راهنمایی شوند، می‌توانند با مراجعه مستقیم با واحد مربوطه در ارتباط باشند، همچنین امکان استفاده از شرکت‌های گردشگری سلامت و یا لیدرهای گردشگری وجود دارد اما ازآنجاکه واسطه‌هایی به‌صورت شناور و بدون مجوز و سودجویانه کسب درآمد می‌نمایند، وجود این افراد باعث سوءاستفاده از گردشگران سلامت در ارائه خدمات هتلینگ نامناسب و گران‌قیمت اخذ هزینه‌های نامتعارف و بدون دلیل، ارجاع نابجا اقدامات درمانی بدون کیفیت و دور از شأن جامعه پزشکی کشورمان و بازتاب منفی شده است.
دکتر بهزاد قدسی نیا، مدیرعامل شرکت تعاونی سبز درمان دراین‌ارتباط می‌گوید بی‌توجهی و عدم سامان‌دهی به عملکرد واسطه‌ها و دلالان حوزه سلامت، همان بلایی را بر سر این صنعت خواهد آورد که درگذشته با امور تجارت و بازرگانی در منطقه آسیای میانه آورد که بازار را به‌طور کامل از دست دادیم.
قدسی نیا معتقد است: با ارائه خدمات ناقص درمانی به گردشگران سلامت، فقدان دانش تخصصی در امور درمان و گردشگری در میان فعالان بخش، نارضایتی گردشگران سلامت باتحمل هزینه‌های گزاف و غیر مصوب، عدم رعایت فرآیند پذیرش قانونی گردشگران سلامت بازار ناپایدار ایجاد می‌کند که می‌بایست برای آن چاره‌ای اندیشید.
وی می‌افزاید: به نظر بنده با توجه به نام‌گذاری سال جاری به نام اقتصاد مقاومتی، تولید و اشتغال می‌بایست از حوزه سخنرانی و سمینار پا را فراتر گذاشت و واحدها و سازم آن‌های مسئول با تشکیل اتاق فکر از جهات مختلف به این صنعت نگاه کرده و حجم بالای ارزآوری آن را در راستای عملیاتی نمودن اقتصاد مقاومتی محقق نمایند. متأسفانه شاهدیم با اختلاف‌نظرهای بسیار بین سازم آن‌های متولی صنعت گردشگری و بهداشت و درمان، عرصه برای فعالیت غیرقانونی دلالان و واسطه‌ها فراهم گشته و علاقه‌مندان و سرمایه‌گذاران بلاتکلیف و دلسرد شده‌اند. این همان آرزوی سایر کشورهای منطقه است تا با ناکارآمد جلوه دادن جمهوری اسلامی ایران سهم بازار خود را افزایش دهند.
دکتر غلامرضا فرودی نیز در این رابطه معتقد است، نبود اطلاعات کافی و قابل‌دسترس از مراکز درمانی برای تصمیم‌گیری گردشگران و وجود واسطه‌ها موجب سردرگمی گردشگر شده و گاهی آن‌ها رابه بیراهه می‌برد.
دکتر بهرامی نیز معتقد است در حال حاضر بیشتر بیماران گردشگری از طریق لیدرهایی که در سطح شهر پراکنده هستند به مراکز درمانی ارجاع داده می‌شوند که بعضاً این لیدرها به اعمال خلافی ازجمله اضافه دریافتی بیشتر از تعرفه از بیماران اقدام نموده یا به مراکزی که مجوزهای لازم را ندارند بیماران را برده که این امر باعث به خطر افتادن جان بیماران نیز شده است.
فیاضی با تائید این نظر می‌افزاید: عمده مشکلات ما، بیمارستان‌هایی هستند که بیماران را به‌صورت عادی پذیرش می‌کنند زیرا برخی از دلالان در این حوزه ورود پیداکرده‌اند بنابراین نیازمند نظارت بیشتر وزارت بهداشت هستیم. اگر بیمارستان‌ها از پذیرش افراد به‌صورت متفرقه خودداری کنند می‌توانند از این چالش‌های به‌طور چشمگیری بکاهند. همچنین سهم ما از تبلیغات بین‌المللی این حوزه بسیار ناچیز است

سهم وزارت امور خارجه در گردشگری سلامت
دکتر علیرضا طالب‌زاده، زمان اخذ ویزا کشورمان برای بعضی کشورها ازجمله افغانستان را طولانی می‌داند و می‌افزاید شخصی که بیمار است می‌خواهد به‌سرعت به مقصد خود برسد، مسئله بعدی پیدا کردن مراکز معتبر درمانی برای افراد خارجی است که متأسفانه در حال حاضر بیمارستان‌های معتبر و یا سایت‌های اینترنتی جامع و کاملی در این زمینه وجود ندارد تا بیمار خارجی بتواند به‌راحتی از طریق سایت به اطلاعات دسترسی پیدا کند و گرفتار افراد سودجو و دلال نشود. وی معتقد است وزارت امور خارجه با صدور ویزا درمانی بیماران می‌تواند با همکاری بخش خصوصی از بدو ورود، آن‌ها را از خدمات ویژه درمانی بهره‌مند کند، الزام مسافران ورودی به تهیه بیمه حوادث و استقرار تعدادی پزشک در مبادی ورودی که در صورت لزوم برای همراهی بیماران از آن‌ها استفاده شود ازجمله اقدامات مرزی در جذب گردشگران سلامت است.
طالب زاده ورود بخش خصوصی به عرصه تصمیم سازی گردشگری سلامت که موجب ارزآوری و اشتغال خواهد شد را ضروری می‌داند.
دکتر شاهید، نیز با این نظر موافق بوده و پیشنهاد ایجاد دفاتر مخصوص برای مشاوره در مبادی ورودی و محل‌های اقامتی برای روشن نمودن نقشه‌های سلامت برای بیماران و هدایت درست به مراکز مختلف و معتبر اعم از دولتی و خصوصی برای رفع مشکلات یادشده را ارائه می‌دهد.
دکتر قدسی نیا، نیز از منظر رفع تنش با همسایگان برای جذب بیشتر گردشگران سلامت می‌گوید: همان‌گونه که مستحضرید نقش بقاع متبرکه خصوصاً مرقد مطهر حضرت رضا علیه‌السلام در مشهد در جذب توریست مذهبی و تبدیل آن به سایر اقسام توریست ازجمله توریست سلامت، نقش کلیدی‌ای را ایفا می‌نماید اما متأسفانه تحولات سیاسی منطقه و خصوصاً روابط بین ایران و عربستان در سال‌های اخیر تأثیر بسیار زیادی درروند مسافرت گردشگران مذهبی و سلامت گذاشته، آن‌طور که در ماه‌های اول با توجه به لغو مراودات سیاسی و لغو پروازها تعداد مسافرین ورودی از سعودی و بحرین به صفر رسید. البته با برقراری پروازهای هواپیمایی امارات و قطر بخشی از مسافرین علاقه‌مند از آن طریق اقدام به سفر به ایران و خصوصاً مشهد می‌نمایند اما همچنان به تعداد گذشته نمی‌رسد.

ضرورت گسترش و توسعه فعالیت بخش خصوصی و تشکل‌های صنفی
دکتر مصطفی داستانی: یکی از مشکلات اصلی در این زمینه تمایل نهادی دولت در تصدی‌گری است. گسترش بخش خصوصی گردشگری سلامت با نظارت دقیق دولت راه‌حل بسیاری از این مشکلات است به نظر این‌جانب نشست مشترک حوزه‌های درمان، گردشگری، بخش خصوصی وامنیتی با تولیت استانداری و شهرداری امکان همکاری و یک کار مناسب در این زمینه را فراهم خواهد نمود.
دکتر محمد اسماعيل خيامی، عمده راهکار براي حل مشکل تقويت شرکت‌های گردشگري سلامت قانونمند و معرفي آن‌ها در سطح بین‌الملل می‌داند و می‌افزاید: برنامه‌ریزی در خصوص آگاهي بخشي مناسب به بيمار باید قبل از ورود به کشور صورت گیرد. به‌گونه‌ای که بيمار قبل از عزيمت کليه مسائل مربوط به طرح درمان خود را با هماهنگي شرکت گردشگري سلامت مشخص نمايد. عدم پذيرش بيماران خارجي که از طريق دلالان و مراکز درماني معرفي می‌گردند نيز می‌تواند در ايجاد راهکار صحيح کمک شاياني نمايد. از مشکلات ديگر گردشگران‌که به‌صورت انفرادي و شخصي اقدام به مسافرت به ايران و دريافت خدمات درماني می‌نمایند، عدم امکان ارتباط کلامي با مراکز، عدم امکان نقل‌وانتقال پول و ارز، افتادن در دام مداخله گران درماني، عدم آشنايي با مراکز مجاز تشخيصي و درماني و عدم اطلاع از تعرفه‌ها است و تمامي اين مشکلات از طريق ارتباط با شرکت‌های مجاز گردشگري سلامت قابل‌پیشگیری و رفع است.
دکتر غلامرضا فرودی، ایجاد تشکل‌های صنفی با همکاری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و دانشگاه علوم پزشکی و به وجود آوردن پایگاهی که شرکت‌های گردشگری سلامت بتواند با همکاری بیمارستان، مراکز درمانی و هتل‌ها در کنار یکدیگر به‌تناسب و فراخور نام شهر مشهد مقدس خدمات مناسبی را به بیماران ارائه کنند، ضروری می‌داند و می‌افزاید: درواقع همه باید در کنار یکدیگر به منافع مشترک بیاندیشند و نگاهی دوراندیشانه داشته باشند تا شأن و آبرو و اعتبار پزشکی کشور حفظ شود.

سایر راهکارهای قابل انجام
دکتر عبدالله بهرامی، نیز راهکارهای پیشنهادی خود را چنین بیان کرد: مشاوره‌ی رایگان پزشکی و برنامه‌ریزی سفر، قرارداد همکاری با بهترین و معتبرترین پزشکان، مراکز درمانی پزشکی، هتل‌ها و مراکز گردشگری، ارائه‌ی پکیج‌های متنوع درمانی، اقامتی و گردشگری با بهترین قیمت‌ها و با امکانات، معرفی جاذبه‌های گردشگری و تفریحی و اقامتی شهر مشهد در قالب بولتن و مجلات گردشگری، تشکیل واحد گردشگری سلامت در کلیه‌ی بیمارستان‌های سطح مشهد، استفاده از پتانسیل بیمارستان‌های خصوصی در ارائه خدمات درمانی و مراقبتی، سرمایه‌گذاری در تجهیزات پزشکی، ارتقای هتلینگ بیمارستان‌ها، آموزش نیروی تخصصی مسلط به زبان خارجی، رعایت اصول اخلاق حرفه‌ای پزشکی در ارتباط با بیماران خارجی، برگزاری کلاس‌های مرتبط، توسعه‌ی ارائه‌ی خدمات در حیطه‌ی دندانپزشکی، استفاده از تبلیغات بین‌المللی و شبکه‌های مجازی جهت معرفی خدمات سلامت در شهر مشهد، توسعه‌ی خدمات IT و امکان ارتباط، برقراری ارتباط مجازی بیمار خارجی با پزشکی معالج.
دکتر مصطفی داستانی نیز در همین زمینه می‌افزاید: با توجه به محدودیت زمانی گردشگران در کشور مراکز درمانی باید پذیرای بیمارانی در خارج از نوبت و وقت درمان باشند و شرایط رفاهی لازم را برای این‌گونه مراجعین در نظر بگیرند. گذاشتن کلاس‌های آموزشی برای کارکنان در معرفی این صنعت و البته اطلاع‌رسانی رسانه ملی به همگان حائز اهمیت فراوانی است.
دکتر محمد اسماعيل خيامی در ادامه عمده‌ترین فعالیت‌های صورت گرفته درزمینه گردشگری سلامت دانشگاه علوم پزشکی مشهد را این‌گونه بیان کرد: تمرکز در ايجاد واحد پذيرش بيماران بین‌الملل بیمارستان‌ها IPD، ارتقاء سطح هتلينگ مراکز درماني و ايجاد بخش‌های VIP، شروع فرآيند ارزيابي مراکز جراحي محدود مطابق با استانداردهای جهاني، برنامه‌ریزی و اطلاع‌رسانی در خصوص گذراندن دوره‌های آموزشي گردشگري سلامت برای مسئولين فني و کارکنان شرکت‌های گردشگري سلامت و واحدهای IPD مراکز درماني و بیمارستان‌ها، تلاش جهت افزايش ارتباط شرکت‌های گردشگري سلامت و بیمارستان‌های داراي مجوز، شروع ارزيابي مراکز درماني و بیمارستان‌های جديد جهت اخذ مجوزهای لازم، ارائه مشاوره‌های لازم به دست‌اندرکاران بخش خصوصي، اصلاح تعرفه‌هاي گردشگري سلامت و نظارت بر مراکز درماني.
دکتر شاهید نیز پیشنهاد‌هایی دارد ازجمله، ایجاد ساختار مدیریتی مناسب برای برنامه‌ریزی، هدایت و توسعه خدمات با همکاری همة بخش‌های خصوصی و روشن شدن سهم بخش هدایت و مشاوره از تعرفه خدمات و تأمین رسمی و قانونی آن‌که متأسفانه بعضاً سهم مترجمین از این خدمات از سود مراکز ارائه خدمات، بالاتر است و این امر موجب کاهش کیفیت خدمات در بعضی مراکز برای جبران منافع می‌گردد.
وی در پایان خطاب به مسئولین و همشهریان می‌گوید: این فرصت‌ها همیشه در اختیار مانیست. ما باید تلاش کنیم ضمن ارائه باکیفیت خدمات درمانی و گردشگری افراد را راغب کنیم بجای ماندن یک یادوروز برای زیارت، مدت‌زمان بیشتری برای استراحت ودرمان در این شهر سپری کنند، این تصمیم می‌تواند ارزآوری و اشتغال را افزایش دهد.
بدیهی است ماندگاری بیشتر توریست به خدمات تفریحی مناسب، خدمات پزشکی خوب و نحوه تعامل با آن‌ها علاوه بر حضور معنوی بستگی دارد.
به امید اینکه با درک شرایط حساس این شهر با برنامه‌ریزی و افزایش جذب توریست سلامت آثار رکود و بی‌کاری در این شهر کاهش یابد و این امکان‌پذیر نیست جزبکارگیری مسئولین و مدیران کارآمد بومی و متعصب به شهر مقدس مشهد.

برچسب ها : - -