پنج شنبه 5 مرداد ,1396
21:05

صنعتی سازی، آغازی پرشتاب، ادامه‌ای کُند

[8 فوریه, 2017]

صنعتی سازی، آغازی پرشتاب، ادامه‌ای کُند

حسین کوه زاد

نیاز گسترده و روزافزون کشور به تأمین ساختمان و مسکن، ضرورت استفاده از فناوری‌های نوین و مصالح جدید به‌منظور افزایش سرعت ساخت، ارتقاء کیفیت، سبک‌سازی، افزایش مقاومت در برابر زلزله، افزایش عمر مفید ساختمان‌ها، کاهش هزینه‌ها و نیز بهبود الگوی مصرف انرژی ساختمان‌ها را بیش‌ازپیش مطرح ساخته است. چراکه با افزایش جمعیت و به‌تبع آن نیاز روزافزون به مسکن، رویکرد به روش‌های صنعتی تولید مسکن ضروری به نظر می‌رسد. در چندساله اخیر به‌ویژه با ساخت‌وساز مسکن مهر در کشور برنامه‌ای برای صنعتی شدن ساختمان‌سازی ارائه گردیده که هرچند آغاز خوبی محسوب می‌شود اما به نظر می‌رسد موفقیت مورد انتظار را به دنبال نداشته است. برای آشنایی بیشتر با این مقوله و شناخت ظرفیت‌ها و مشکلات فعالان این صنعت، نظر تعدادی از صاحب‌نظران و کارشناسان را جویا شدیم که باهم می‌خوانیم:

حرکت به سمت ساخت سازه‌های سبک و توانمند در ذخیره انرژی
علیرضا رشیدیان استاندار خراسان رضوی، بابیان این‌که کاهش هزینه‌های ساخت‌وساز و ایجاد بناهای استاندارد و مناسب با نیازهای فرهنگی و اجتماعی مردم یکی از ضرورت‌های صنعت ساختمان کشور در دوره فعلی است، اظهار داشت: پیاده‌سازی معماری متناسب با ظرفیت‌ها و تاریخ گسترده و مردمی ما، این مسئله را ضروری می‌کند که به سمت ساخت سازه‌های سبک و توانمند در ذخیره انرژی و جلوگیری از هدررفت آن، با بازدهی بالاتر و راندمان انرژی مناسب‌تر برای همنوعان و هم‌وطنانمان به‌تناسب مناطق و اقلیمی که در آن زندگی می‌کنند، پیش رویم.
استاندار خراسان رضوی با اشاره به‌قرار گرفتن ایران بر روی گسل‌های زلزله‌خیز که هرچند وقت یک‌بار به لرزش می‌آید و زندگی مردم را با تنش مواجه می‌کند، تصریح کرد: در چنین شرایطی با توجه به نیاز به مصالح جدید برای ساخت‌وسازهای سبک و مستحکم، باید تولیدات و محصولاتی متکی بر توانمندی‌های علمی و صنعت جدید ساختمان که در دنیا تجربه‌شده داشته باشیم که این قضیه می‌بایستی توسط دانشمندان و مهندسان ایرانی تبدیل به ظرفیت‌های مناسب برای توسعه ساخت‌وساز در داخل کشور شود.
وی با تأکید بر اینکه نیاز به استفاده از فن‌آوری‌های نوین صنعت ساختمان در ساخت‌وسازهای کشورمان  به‌شدت احساس می‌شود، توضیح داد: این نیاز باید در رویدادهایی مانند همایش فن‌آوری‌های نوین صنعت ساختمان به بحث گذاشته شود تا ما بتوانیم برای توسعه شهرها و ساخت‌وسازها، ایجاد مسکن مناسب و استاندارد و مستحکم، ساخت خانه‌ای که بتواند بالاترین استاندارد را در بهره‌وری انرژی داشته باشد، ساخت شهرهای متناسب با آرمان‌شهر ایرانی و اسلامی از همه ظرفیت‌های علمی دانشمندان و متخصصان خودمان استفاده کنیم.
رشیدیان با اشاره به تأثیرات استفاده از فن‌آوری‌های نوین صنعت ساختمان در احیای بافت‌های فرسوده شهری، اظهار داشت: ان‌شاءالله احیای بافت‌های فرسوده و توسعه ساختمان‌های مستحکم و استاندارد و بعد متناسب‌سازی ساخت‌وسازهای ما با حوادث طبیعی و غیرطبیعی که ممکن است حیات انسانی را در این مجموعه‌های انسانی مورد تهدید قرار دهد، با شکل‌گیری و بازدهی مطلوب این همایش‌ها به‌خوبی صورت می‌پذیرد.

نقش فن‌آوری‌های نوین صنعت ساختمان در توسعه پایدار
دکتر منصور قلعه‌نویی، دانشیار گروه عمران دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به لزوم به‌کارگیری فناوری‌های نوین در صنعت ساختمان همراه با توسعه پایدار گفت: در شرایط کنونی کشور مهم‌ترین ضرورت استفاده از این فناوری‌ها به دلیل نقش مهم آن در توسعه پایدار است.
وی افزود: سرعت ساخت بالاتر نسبت به روش‌های سنتی موجب می‌شود تا بتوانیم در زمان کمتر، تعداد واحدهای بیشتری را آماده بهره‌برداری نماییم، از سویی دیگر توجیه اقتصادی نهفته در این سیستم‌ها به دلایل مختلفی ازجمله سبک‌سازی و استفاده از مصالح کمتر، بازگشت سریع‌تر سرمایه (به دلیل سرعت ساخت بالا)، قیمت تمام شده مناسب‌تر اغلب این فناوری‌ها، همچنین مسائل مربوط به صرفه‌جویی در مصرف انرژی در دوره‌های ساخت و بهره‌برداری و …، بیانگر الزام استفاده از آن‌ها در صنعت ساختمان کشور می‌باشد.
قلعه‌نویی اظهار داشت: همچنین کمک به حفاظت از محیط‌زیست نیز در شرایط کنونی ضرورت استفاده از فناوری‌های نوین صنعت ساختمان در کشور را یادآور می‌شود.
دانشیار گروه عمران دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به استفاده از این فناوری‌ها در کشورهای اروپایی و نقش آن در شکل‌گیری و توسعه شهرهای مدرن، اظهار کرد: توجه متولیان ساخت‌وساز کلیه دستگاه‌های اجرایی – عمرانی به‌ویژه شهرداری‌ها در کلان‌شهرها به استفاده از فناوری‌ها‌ی نوین و بها دادن به آن‌ها، می‌تواند باعث نقش‌آفرینی این فناوری‌ها در شکل‌گیری شهرهای مدرن در کشور شود.

ضرورت درک صنعتی سازی
مهندس امیررضا پروانه، نماینده انجمن صنفی تولیدکنندگان و فن‌آوران صنعتی ساختمان در حوزه شرق کشور نیز در پاسخ سؤال ما پیرامون تاثیرتحریم‌ها بر روند صنعتی سازی ساختمان‌ها گفت: متأسفانه روند اجرایی شدن لغو تحریم‌ها به‌کندی صورت گرفته و آثار اجرایی آن تاکنون در جامعه نمود چندانی پیدا نکرده است ولیکن بایستی به این نکته اشاره کرد که تحریم‌ها به‌تنهایی از عوامل مؤثر در عدم انتقال دانش و فناوری ساخت نمی‌باشند.
وی در ادامه خاطرنشان ساخت: استقرار و توسعه صنعتی بایستی توسط یک سری فرآیندها شکل پذیرد که تقدم و تأخر و یا هم‌زمانی آن‌ها در برنامه‌ریزی کلان کشور تعیین می‌گردد، از مهم‌ترین این فرآیندها، بسترسازی نظری توسعه صنعتی ساخت‌وساز است بدین معنی که دولتمردان، نظام دانشگاهی و جامعه مهندسی ما بایستی در ابتدا صنعتی سازی
را به‌دقت بشناسد و ضرورت و لزوم حرکت به سمت آن را دریابند. اگر چنین فرآیندی در جامعه اتفاق بیفتد می‌توان انتظار داشت که فرآیندهای بعدی ازجمله انتقال دانش و فناوری در حوزه ساخت‌وساز نیز، سرعت بیشتری به خود بگیرد.
مهندس پروانه افزود: تجارب جامعه ما نشان داده که وقتی ضرورت یک هدف به لحاظ نظری کاملاً حس شود بقیه مسیر خودبه‌خود طی می‌گردد. پیشرفت در عرصه استفاده از فناوری انرژی هسته‌ای خود نمونه بارز این بحث می‌باشد با وجود این‌که دسترسی به این فناوری و انتقال دانش جهانی در این زمینه بسیار حساس‌تر و استراتژیک تر بوده، ولیکن موانع و محدودیت‌ها به‌هیچ‌وجه کارساز نبوده است.

صنعتی سازی فرآیندی چندوجهی
مهندس احمد اسدی، عضو هیات مدیره نظام‌مهندسی ساختمان خراسان رضوی، نیز در همین رابطه به خبرنگار ما گفت: عمدتاً انتقال دانش و علم در هر زمینه‌ی فراتر از مرزبندی‌ها، محدودیت‌ها و تحریم‌ها صورت می‌گیرد صنعتی سازی در ساختمان یک فرآیند چندوجهی بوده و تابع عوامل زیادی چون مسائل فرهنگی، اقتصادی، تکنولوژی و دانش فنی می‌باشد. ممکن است انتقال نرم‌افزار، سخت‌افزار، ابزارآلات و صنایع وابسته به آن باشد لذا لغو تحریم‌ها در انتقال مصالح مرتبط با فناوری‌های نوین صنعت ساختمان می‌تواند مؤثر باشد.
عدم شناخت کامل مهندسان ساختمان از فن آوری های نوین
دکتر منصور قلعه‌نویی، نیز بابیان اینکه شرایط حال حاضر کشور به‌ویژه نیاز بالا به مسکن، استفاده بیشتر از فناوری‌ها‌ی نوین ساختمانی را می‌طلبد، اما به دلایل مختلف تاکنون، میزان توجه و استفاده از این سیستم‌های ساخت، مطابق با ظرفیت آن‌ها و نیاز موجود در کشور نبوده است افزود: که از مهم‌ترین دلایل آن می‌توان به شناخته نبودن این روش‌ها، در سطوح مختلف دست‌اندرکاران و مخاطبان بازار ساخت‌وساز اشاره کرد.
دانشیار گروه عمران دانشگاه فردوسی مشهد بیشترین آسیب وارده به صنعت ساختمان را متوجه ضعف در امور آموزشی و فرهنگی عنوان کرد و افزود: متأسفانه بسیاری از مهندسان، شناخت چندانی از فناوری‌های نوین ندارند و این آسیب در حوزه شناخت عمومی مردم جدی‌تر به نظر می‌رسد.
وی خاطرنشان کرد: حتی بسیاری از ساکنان مجموعه‌های ساخته‌شده با استفاده از این فناوری‌ها، با ویژگی‌های مثبت و مزایای فناوری‌های نوین آشنایی ندارند و در برخی موارد هزینه پایین‌تر و سبک‌تر بودن سازه را به‌عنوان نقطه‌ضعف این فناوری‌ها تلقی می‌کنند.
این مدرس دانشگاه بابیان اینکه تقویت نظارت بر فعالیت شرکت‌های ساختمانی و سازه‌ای در این روند ضروری است، ادامه داد: خوشبختانه وضعیت آیین‌نامه‌ها نسبت به سال‌های گذشته بهبودیافته، اما در خصوص مطالعات شرایط مناطق مختلف کشور به جهت مسائل اقلیمی و آب و هوایی به‌منظور انتخاب صحیح فناوری نوین مناسب با آن مناطق، اقدام چندانی صورت نگرفته و با توجه به پتانسیل‌های فراوان این حوزه، جذب سرمایه‌گذاران برای ورود به این بخش نیز اندک بوده است.
دکتر قلعه‌نویی با تأکید بر نقش دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی در فراگیری به‌کارگیری فناوری‌های نوین ساختمان، ادامه داد: مهم‌ترین وظیفه دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی در این زمینه، تربیت مهندسان و کاردان‌های کارآموخته و آشنا به این فناوری‌ها می‌باشد که از دو جهت حائز اهمیت است؛ نخست ازنظر کیفی به‌منظور ساخت سا‌زه‌های باکیفیت و دوم از جنبه مسائل فرهنگی، وجود این افراد کمک شایانی به ایجاد شناخت و جلب اعتماد عموم مردم و متقاضیان مسکن می‌نماید.
ضمن اینکه گسترش تحقیقات درزمینه‌های گوناگون ازجمله اقلیم‌سنجی فناوری‌های نوین، امور سازه‌ای، مدیریتی، زیست‌محیطی، فرهنگی، اجتماعی و … از اهمیت بالایی برخوردار است.

فقدان پروژه‌های مشترک در تحقیق و توسعه
مهندس احمد اسدی نیز در ادامه بابیان اینکه یکی از دغدغه‌های همیشگی در مسیر تقویت صنعت، همگامی و همراهی تحقیق، توسعه و پژوهش دانشگاهی با آن بوده و بالعکس افزود: یعنی هر تحقیقی و یا پژوهشی باید با همراهی صنعت در به اجرا درآوردن آن باشد.
وی تأکید کرد: در استان کمتر شاهد اجرای پروژه‌های مشترک مبتنی بر تحقیق و توسعه درزمینه‌های فناوری نوین صنعت ساخت بوده‌ایم، برخی سقف‌های صنعتی و فناوری‌های ساختمان‌سازی را می‌توان نام برد. البته درزمینهٔ تأسیسات فعالیت‌های مؤثری صورت گرفته است ولی تا رسیدن به حد مطلوب فاصله‌داریم.

ساخت صنعتی در مسکن مهر 28.5 درصد
مهندس امیررضا پروانه، در پاسخ به این سؤال ما که آیا شهرداری‌ها و بانک‌ها توانسته‌اند مزایا و امتیازهای خاصی را به صنعتی سازی و حداقل انبوه‌سازان در این بخش ارائه دهند، گفت: با توجه به اینکه عمدتاً پروژه‌های انبوه در چند سال اخیر در قالب پروژه‌های مسکن مهر در شهرهای اقماری جدید و یا حاشیه شهرها احداث‌شده‌اند می‌توان گفت که بیشتر از شهرداری‌ها، اداراهای راه و شهرسازی و شرکت‌های عمران شهرهای جدید و بانک‌ها از سازمان‌های اصلی مرتبط با صنعتی سازی بوده‌اند.
نماینده انجمن صنفی تولیدکنندگان و فن‌آوران صنعتی ساختمان در حوزه شرق کشور افزود: طرح مسکن مهر به‌عنوان یک طرح بسیار وسیع برای اقشار کم‌درآمد، بستر بسیار مناسبی را برای تولید انبوه و صنعتی فراهم کرد، سپس با افزودن 50 میلیون ریال به وام ارزان، عملاً بخش تقاضا به‌شدت تحریک شد و درنتیجه شرکت‌های سازنده نیز لاجرم به روش‌های صنعتی روی آوردند و آخرین آماری که عنوان شد، مؤید 28.5 درصد ساخت صنعتی در مسکن مهر بود ولیکن متعاقب تحریک شدید بخش تقاضا، ما شاهد اخبار دلگرم‌کننده، نوشته‌ها، همایش‌ها و کلاس‌های آموزشی مختلف در مورد ساخت صنعتی بودیم اما متأسفانه مباحث عمدتاً تبلیغی و شعارگونه بود و جای مطالب اساسی و مؤثر در برنامه‌ریزی و مدیریت توسعه صنعتی ساخت‌وساز بسیار خالی ماند. بسیاری از شرکت‌های معتبر بخش ساخت‌وساز در قالب پروژه‌های مسکن مهر اقدام به سرمایه‌گذاری درزمینهٔ تولید محصولات نوین، تکنولوژی‌های جدید در روش‌های ساخت و آموزش نیروهای انسانی و… نموده‌اند ولی پس از گذشت مدتی کوتاه، نه‌تنها موردحمایت های
مالی، بلکه حتی موردحمایت علمی، مهندسی و مدیریتی نیز قرار نگرفتند.

صنعتی سازی و فن آوری های نوین نیازمند فرهنگ‌سازی عمومی هستیم
مهندس اسدی نیز در همین رابطه به خبرنگار ما گفت: بانک‌ها زمانی می‌توانند همکاری مناسبی داشته باشند که مشتری موضوعات مربوط را رصد کند، موضع صنعتی سازی و یا استفاده از فناوری‌های نوین صنعت ساختمان نیاز به فرهنگ‌سازی عمومی دارد باید کارفرماها و متقاضیان ساخت، اثر مؤثر فناوری‌های نوین درزمینهٔ های مختلف انرژی، اقتصاد و … را بدانند تا چرخ صنعتی سازی حرکت سریع به خود گیرد. در این حالت است که بانک‌ها در چرخه اقتصادی موضوع وارد فرایند شده و کمک می‌کنند.
وی افزود: شهرداری ها نیز به دلیل اینکه مرجع صدور پروانه‌های ساخت هستند به نوع دیگری باید در این فرایند حضور فعال داشته باشند کنترل لازم در اجرای دقیق مقررات ملی ساختمان و همکاری با سازمان نظام‌مهندسی ساختمان می‌تواند به ارائه این امتیازات کمک کند.

خسارت جبران ناپذیر در انتقال ناقص تکنولوژی‌های نوین ساختمانی
مهندس پروانه در ادامه گفت‌وگو بابیان این‌که افزایش رونق ساخت‌وساز چه در چهارچوب ساخت صنعتی طرح مسکن مهر و چه در احداث پروژه‌های مسکونی-تجاری بلندمرتبه در فاصله سال‌های 1386 تا 1391 با سرعتی شگفت‌آور جامعه مهندسی کشور را غافلگیر کرد و لاجرم درزمانی محدود اطلاعات وسیعی بایستی در اختیار متولیان بخش ساخت‌وساز و بخش مهندسی قرار می‌گرفت اما متأسفانه این امر محقق نشد، افزود: لازم به ذکر است انتقال کامل تکنولوژی، تنها در صورت وجود نظام جامع کنترل کیفی، دسترسی به ضوابط فنی کامل و تسلط بر آن همراه با خدمات مشاوره و اجرا بر اساس ضوابط مزبور، امکان‌پذیر خواهد بود. در غیر این صورت انتقال ناقص تکنولوژی‌های نوین ساختمانی نه‌تنها تأثیر مثبت و کاملی نخواهد داشت، بلکه خسارات جبران‌ناپذیری را سبب خواهد شد.
مهندس اسدی نیز در پاسخ این سؤال که توسعه صنعتی سازی در کشور و استان درگرو چه مقدمات و زیرساخت‌هایی است، افزود: در ابتدا باید شناخت وضعیت موجود و برآورد ساخت‌وسازها در زمان‌های مختلف صورت گیرد. شناخت اقلیم و شرایط بوم زیستی، فرهنگ اجتماعی و نحوه تعلق‌خاطر ساکنین هر منطقه در درجه دوم اهمیت است. بر اساس این دو مورد تجویز نوع صنعتی سازی و فناوری مربوطه رقم می‌خورد. در راستا این فرایند، اطلاع‌رسانی عمومی، فرهنگ‌سازی و از همه مهم‌تر تدوین مقررات الزامی و دستورالعمل‌های منطقه‌ای برای مراجع صدور پروانه باید صورت گیرد. کاربری‌ها و نوع زندگی محلی مردم با رعایت فضا و نیازهای اجتماعی موردنیاز هم باید در اولویت باشد

توسعه صنعتی ساخت‌وساز مهم‌ترین چالش جامعه مهندسی کشور
مهندس پروانه نیز پیرامون سازوکارها و زیرساخت‌های صنعتی سازی در کشور گفت: توسعه صنعتی ساخت‌وساز مهم‌ترین چالش جامعه مهندسی کشور است و این تحول ساختاری برای کشور ما در مسیر بحرانی قرار دارد.
-تعریف هدف، با تدوین طرح جامع توسعه صنعتی ساخت‌وساز
-بسترسازی نظری توسعه صنعتی ساخت‌وساز
-تجدیدنظر در نظام فنی اجرائی کشور
-ساماندهی زیرساخت‌های توسعه صنعتی نظیر نیروی انسانی، مواد، مصالح و خدمات، ماشین‌آلات و تجهیزات نظام کنترل کیفی
از مهم‌ترین اولویت‌های توسعه صنعتی ساخت‌وساز کشور می‌باشند.

برچسب ها : - -